Kleurtemperatuur wordt uitgedrukt in kelvin en beschrijft of licht warm en geelachtig is of koel en blauwig. Lage waarden, rond de tweeduizend zevenhonderd kelvin, geven het gele licht dat de meeste mensen met een huiskamer associëren. Hogere waarden, vanaf vierduizend kelvin, geven een witter licht dat als zakelijk wordt ervaren.
De naamgeving is verwarrend: hoe hoger het getal, hoe koeler het licht oogt. Dat is precies andersom dan de intuïtie zegt. Het is een van de redenen waarom mensen thuiskomen met een lamp die niet bevalt.
Welke waarde in welke kamer
| Ruimte | Gangbare kleurtemperatuur | Reden |
|---|---|---|
| Woonkamer, slaapkamer | 2200 tot 2700 K | Warm licht ondersteunt ontspanning in de avond |
| Eettafel | 2700 K | Warm licht laat huid en eten natuurlijk ogen |
| Keukenwerkblad | 3000 tot 4000 K | Iets koeler licht geeft meer contrast bij het snijden |
| Badkamerspiegel | 3000 tot 4000 K | Neutraler licht voor scheren en opmaken |
| Werkplek, hobbytafel | 4000 K | Neutraal licht houdt langer alert en toont kleuren eerlijk |
Meng binnen een kamer niet te veel waarden. Twee lampen met duidelijk verschillende kleurtemperatuur in hetzelfde zicht ogen als een fout, ook wanneer niemand kan benoemen waarom. Houd per kamer bij voorkeur een waarde aan en varieer alleen in helderheid.
Kleurweergave telt evenveel
De kleurweergave-index geeft aan hoe eerlijk kleuren onder een lamp overkomen, op een schaal tot honderd. Onder een lamp met een lage waarde ziet hout dof, ziet eten grauw en klopt de kleur van een muurverf niet meer. Voor woonruimte is een waarde vanaf tachtig gebruikelijk, en negentig of hoger is duidelijk beter zichtbaar.
Dat is geen detail voor liefhebbers. Wie een keuken opnieuw inricht en de kleuren op de winkelvloer heeft gekozen onder felle, neutrale verlichting, ziet thuis onder warme lampen met een lage kleurweergave iets anders dan verwacht.
Dimmen en dim-to-warm
Een gloeilamp werd bij het dimmen vanzelf warmer van kleur, precies zoals een kaars of een ondergaande zon. Veel led-lampen doen dat niet: die worden alleen zwakker en houden dezelfde kleur. Wie dat effect terug wil, zoekt naar lampen die als dim-to-warm zijn aangeduid.
Let bij dimmen ook op de combinatie van lamp en dimmer. Een led-lamp die op een oude dimmer flikkert of bromt, is meestal niet defect maar niet compatibel. Fabrikanten geven aan met welk type dimmer een lamp samenwerkt.
Buiten
Voor buitenverlichting geldt naast kleurtemperatuur ook richting. Armaturen die naar beneden schijnen verlichten het pad in plaats van de lucht, houden de gevel van de buren donker en zijn voor nachtactieve dieren en insecten minder verstorend. Warm licht van rond de tweeduizend twee- tot zevenhonderd kelvin trekt bovendien minder insecten aan dan koel wit licht.
Een enkele goed gerichte lamp bij de deur en een lage lamp langs het pad doen meer dan een felle schijnwerper die het hele erf aanlicht en iedereen verblindt die er langs loopt.
Een lamp kiezen in de winkel
Op vrijwel elke verpakking staan vijf gegevens, en met die vijf kom je er. Het aantal lumen zegt hoeveel licht de lamp geeft, het aantal kelvin zegt hoe warm of koel dat licht oogt, de kleurweergave-index zegt hoe eerlijk kleuren eruitzien, het opgenomen vermogen in watt zegt wat de lamp kost aan stroom, en de vermelding dimbaar of niet bepaalt of je er later nog iets aan kunt bijstellen.
Koop bij twijfel eerst een enkele lamp en probeer die in de kamer waar hij komt te hangen. Een winkelvloer is fel verlicht met neutraal licht, waardoor een warme lamp daar geler lijkt dan hij thuis oogt. Pas wanneer de lamp op zijn plek hangt en de rest van het licht uit is, weet je of de waarde klopt.
Vervang bovendien niet alle lampen in een kamer tegelijk door een ander type. Wie stapsgewijs vervangt, merkt aan het verschil met de nog hangende lampen meteen of de nieuwe kleurtemperatuur bevalt. Dat is een goedkopere test dan acht lampen tegelijk kopen en er zes weer terugbrengen.
