In een aquarium doen bacteriën het eigenlijke zuiveringswerk. Ze zetten ammonium, dat vrijkomt uit uitwerpselen en voerresten, om in nitriet en daarna in het veel minder giftige nitraat. Die bacteriën leven vooral op het poreuze materiaal in het filter, en in mindere mate in de bodem en op decor.
Dat maakt filteronderhoud tot een precaire klus. Het doel is om vuil te verwijderen zonder de bacteriecultures te vernietigen. Wie dat verschil niet kent, veroorzaakt met een goed bedoelde schoonmaakbeurt een nieuwe opstartcyclus, met stijgende ammonium- en nitrietwaarden en zieke dieren als gevolg.
De regel in een zin
Spoel filtermateriaal uitsluitend in water dat uit de bak zelf komt. Nooit onder de kraan. Leidingwater is te koud of te warm, en bevat in Nederland doorgaans chloorverbindingen die precies de bacteriën doden waar het om gaat.
De werkvolgorde
- Zet de filterpomp uit en sluit eventuele afsluiters voordat je de slangen loskoppelt.
- Tap bij de wekelijkse waterwissel een emmer bakwater af en zet die klaar.
- Open het filter en haal het mechanische materiaal, de grove sponzen, eruit.
- Knijp die sponzen enkele keren uit in het afgetapte bakwater tot het grofste vuil eruit is.
- Laat het biologische materiaal, de poreuze keramiek of sintels, zoveel mogelijk met rust; spoel het hooguit kort in hetzelfde water.
- Zet alles terug in de oorspronkelijke volgorde, sluit aan, ontlucht en start de pomp.
De volgorde in het filter is geen willekeur. Water hoort eerst langs grof materiaal te gaan, dan langs fijner materiaal en pas daarna langs het biologische deel. Wie de lagen omdraait, laat het biologische materiaal dichtslibben met grof vuil.
Hoe vaak
Er bestaat geen vast schema dat voor elke bak klopt. De doorstroming is de beste indicator: zodra de stroming merkbaar afneemt, is het tijd. Bij een normaal bezette bak komt dat vaak neer op eens per vier tot zes weken voor de grove sponzen. Het biologische materiaal hoeft veel minder vaak aandacht.
Actieve kool en andere toevoegingen
Actieve kool bindt opgeloste stoffen en kleurt water helder, maar hij raakt verzadigd en geeft dan niets meer. Continu kool in het filter houden is voor de meeste zoetwaterbakken niet nodig; het is vooral nuttig na het gebruik van een medicijn, om restanten te verwijderen. Verwijder de kool weer zodra dat gedaan is.
Filterwatten die het water polijsten zijn wel een verbruiksartikel: die vervang je gewoon zodra ze bruin en dicht zijn. Ze bevatten weinig bacteriemassa en het vervangen ervan verstoort de balans niet.
De pomp en de slangen
Twee tot vier keer per jaar hoort de pompkamer open. Haal het rotor uit zijn behuizing, spoel hem af en verwijder algen, slijm en haar rond de as. Een rotor die stroef loopt, kost debiet en levensduur. Een lange, flexibele borstel door de slangen haalt de laag eruit die de doorstroming stilletjes halveert.
Controleer bij een buitenfilter altijd de afdichtingsring voordat je hem sluit. Een ring die verdroogd of verdraaid zit, lekt niet meteen maar wel op het moment dat je er niet bij bent. Een dun laagje siliconenvet houdt hem soepel.
Vergeet tot slot niet dat een filter geen vervanging is voor een waterwissel. Nitraat blijft in het systeem achter en wordt alleen door verversen afgevoerd. Een wekelijkse wissel van tien tot twintig procent doet meer voor de waterkwaliteit dan welke filteruitbreiding ook.
